نمایش از 22 آبان 1391
پرینت

مقدمه:

آیا تا به حال برآورد کرده اید که در محیط کار شما کدام مناطق خطرناکند و کدام مناطق ایمن ترند؟ آیا در نقشه های محیط کار خود، مناطق خطرناک را مشخص کرده اید؟ آیا برای این مناطق تابلوهای مناسب را در محیط کار خود نصب کرده اید؟

اگر تا به حال این کارها را انجام نداده اید با ما همراه باشید تا با یکی از موضوعات مهم در ایمنی (طبقه بندی مناطق خطرناک) آشنا شویم. اگر هم این کار را انجام داده اید، در این مقاله سعی کرده ایم جزییات بیشتری از این موضوع را بررسی کنیم.

جهت دسته بندی مناطق خطرناک، استانداردهای زیادی توسط سازمان های زیادی در سرتاسر دنیا تدوین شده که هر استانداردی ویژگی ها و نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارد.

در مقاله ای که در پیش رو دارید، سعی می کنیم، استاندارد ها و آیین نامه های زیر را بررسی کنیم:

  1. بند 500 آیین نامه ملی برق کشور امریکا
  2. استاندارد BS-EN 60079
  3. استاندارد BS7535
  4. استاندارد IEC-79-10
  5. استاندارد IEC-61241-3

در ایران نیز صنایع ملی پتروشیمی در مستندات مربوط به HSE ، گریزی به این استانداردها زده، که نویسندگان محترم این مستندات، تنها بخش هایی از این استانداردها را که مورد نیاز صنایع پتروشیمی بوده ترجمه و تدوین کرده است. (چون گروه هدف، صنایع پتروشیمی بوده، به نوعی کار درستی است ولی قابل تعمیم و استفاده در دیگر صنایع نمی باشد.)

آنچه در پیش روی دارید قسمت اول این مقاله است که با جزییات بیشتری بند 500 آیین نامه ملی برق کشور امریکا را بررسی کرده و قابل استفاده در تمامی صنایع ایران می باشد. امیدواریم که مورد توجه واقع شود.

 

به چه مکانی ، "منطقه خطرناک"می گویند؟

طبق بند 500 آیین نامه ملی برق امریکا[1] "منطقه خطرناک" به منطقه ای گفته می شود که خطر انفجار یا آتش سوزی در اثر وجود گازها و یا بخارهای آتش زا[2]، مایعات آتش زا، گرد و غبارهای سوزا[3] و یا ذرات هوابرد یا فیبرهای آتش گیر[4] وجود دارد.

به خاطر اینکه وسایل الکتریکی یکی از منابع مهم ایجاد آتش به شمار می آیند، یکی از قسمت های مهم آیین نامه ملی برق امریکا به موضوع طبقه بندی مناطق خطرناک اختصاص یافته است.

 

NEC مناطق خطرناک را چگونه دسته بندی می کند؟

طبق این آیین نامه، مناطق خطرناک از سه راه طبقه بندی می شوند:الف: نوع [مکان خطرناک]/ ب: شرایط [مکان خطرناک] / ج:ماهیت [ماده ی خطرناک]

 

الف) انواع مکان خطرناک

طبق آیین نامه ی ملی برق امریکا (NEC) اماکن خطرناک به سه دسته تقسیم می شوند:

1-مکان های Class I: نوع اول از خطر، مکانی است که گازها یا بخارهای آتش زا در هوا وجود دارند، مانند گاز طبیعی و یا بخارات بنزین. وقتی این مواد در اتمسفر یک مکان موجود باشند، پتانسیل ایجاد انفجار یا آتش سوزی وجود دارد.

فرض کنید بخارات بنزین به مقدار زیاد در مکانی وجود داشته باشد و یک دستگاه الکتریکی جرقه ای نیز در این مکان وجود داشته باشد. این دستگاه هر لحظه می تواند جرقه ای تولید کند کند که این خود می تواند باعث ایجاد انفجار یا آتش سوزی در این مکان شود.

این آیین نامه چنین مکانی هایی را به عنوان مناطق کلاس Class I طبقه بندی می کند.

بنابرین Class I مکانی است که گازها یا بخارات آتش زا به مقدار کافی در هوای آن مکان موجود باشد و اگر در معرض جرقه یا منبع آتش قرار گیرد، احتمال آتش یا انفجار وجود دارد.

برخی از مکان های معمول Class I به شرحزیر می باشد:

-پالایشگاه ها، پتروشیمی ها و مناطق ذخیره و توزیع بنزین و مواد نفتی.

-صنایع خشک شویی و جاهایی که بخارات ناشی از جریان مواد شوینده وجود دارد.

-جایگاه های عرضه ی سوخت

-آشیانه هواپیماها

-صنایع گاز شهری و جاهایی که عملیات ذخیره و انتقال گاز طبیعی در آنجا صورت می گیرد.

-و...

تمامی این مناطق به عنوان مناطق Class I طبقه بندی می شوند و لازم است از وسایل و تجهیزاتی در این مکان استفاده شود که از لحاظ ایمنی سازگاری کامل با این مناطق داشته باشند.

 

2-مکانClass II : دسته بعدی از مکان ها در طبقه بندی NEC، مناطقی است که در آنجا گرد و غبارات سوزا وجود دارد. NEC این مکان ها را «مکان های Class II» نامگذاری کرده است.

عملیاتی که در اثر آسیاب و ساییدن مواد، گرد و غبارات ریز تولید می کند و این گرد و غبارات به صورت معلق در محیط پخش می شوند، در پالایشگاه ها و پتروشیمی ها به عنوان یک منبع خطرناک برای ایجاد آتش و یا انفجار به شمار می آیند.

برخی از مکان های معمول برای مکان های Class II موارد زیر می باشد:

-بالابرهای تراش دهنده[5]

-آسیاب های آرد و پودر کننده مواد.

-کارخانجاتی که در آنها پودر آلومینویم و منیزیم ذخیره می شود.

-تولیدکنندگان پلاستیک، دارو و مواد آتش بازی.

-تولیدکنندگان نشاسته و مواد قندی.

-کارخانجات تولید شکر، کوکا.

-کارخانجات تهیه ی ذغال سنگ و سایر مناطق تهیه مواد کربنی.

 

3-مکان های Class III : طبق آیین نامه ی ملی برق امریکا مکان های Class III مکان هایی هستند که در آنجا فیبرها و ذرات هوابردی که به راحتی آتش می گیرند[6] وجود دارد. این ذرات و فیبرها ممکن است در پروسه های تولید، حمل و نقل یا ذخیره سازی مواد در هوا معلق شوند و بعدا می توانند روی ماشین آلات و یا نگهدارنده های لامپ ها و جاهای گرم بنشینند و یک جرقه کوچک  می تواند باعث آتش گیری آنها شود. همچنین فلزات گرم نیز می توانند به راحتی آنها را به آتش بکشاند.

برخی از مکان های معمول Class III، به شرح زیر می باشد:

-آسیاب های پارچه و ماشین های پنبه پاک کنی

-آسیاب های بذر کتان، کارخانجات تولید الیاف کتان

-مکان هایی که در آنجا روی چوب عملیاتی مانند اره زنی و ساییدن صورت می گیرد و ذرات کوچک چوب تولید می شود.

 

ب) شرایط مکان های خطرناک

علاوه بر دسته بندی انواع مکان های خطر، NEC همچنین شرایطی را که ممکن است در آن خطر به وجود آید را نیز دسته بندی کرده است. این آیین نامه تاکید می کند که مواد خطرناک[7]ممکن است در شرایط متفاوتی وجود داشته باشند.

NEC دو شرط را عنوان کرده است:

1-شرایط نرمال 2- شرایط غیر نرمال

 

"-1شرایط نرمال"شرایطی است که انتظار می رود "ماده ی خطرناک" در پروسه های تولید روزانه تولید شود و یا در زمان های متداول تعمیرات و نگهداری بوجود آید.

2- ولی وقتی "ماده خطرناک" در سیستم های سربسته، و فضاهای محصور و ظروف سربسته وجود داشته باشد، در شرایط معمول خطری ندارند اما اگر ضربه ای به این سیستم ها وارد شود. (مثلا دچار شکستگی، پارگی و یا خطا در عملیات شود) این موقعیت ها را «شرایط غیر نرمال» می گویند.

NEC این دو شرایط را به سادگی تقسیم بندی کرده است و Division 1 را برای شرایط نرمال و Division 2 را برای شرایط غیر نرمال به کار برده است.

اجازه بدهید یک مثال برای مشخص شدن بهتر موضوع عنوان کنیم:

یک جایگاه سوخت را در نظر بگیرید، چون در حالت عادی نمی توان جلوی متصاعد شدن بخارات سوخت هایی مانند بنزین و گازوئیل را گرفت، حالت نرمال این مکان ها این گونه است که روزانه مقدار زیادی بخارات مواد آتش زا در هوا منتشر می کنند. این گونه مکان ها را به شکل زیر دسته بندی می کنند:

Class I , Division 1

یعنی این مکان ها در کلاس یک و دسته ی 1 مکان های خطرناک طبقه بندی می شوند.

اجازه بدهید یک مثال نیز برای دسته 2 یا همان Division 2 عنوان کنیم:

فرض کنید تعداد زیادی ظروف سربسته ی نگهداری سوخت (مثلا بنزین) در اتاقی انبار شده اند. در شرایط نرمال این مواد نمی توانند تشکیل بخارات آتش زا بدهند ولی در صورت نشتی و ضربه به یکی از ظرف ها این امکان ممکن است عملی گردد. چنین مناطقی به صورت زیر نامگذاری می شوند:

Class I , Division 2

اگر موافق باشید تا اینجای بحث را جمع بندی کنیم:

NEC انواع مکان های خطرناک را سه نوع می داند:

-Class I: گازها و بخارات و مایعات آتش زا

-Class II: گرد و غبار سوزا

-Class III: فیبرها و ذرات هوابرد.

و انواع شرایط را این گونه دسته بندی می کند:

-Division 1: شرایط نرمال

-Division 2: شرایط غیر نرمال

 

ج) ماهیت مواد خطرناک

در تقسیم بندی مناطق خطرناک، NEC به ماهیت ماده نیز اهمیت داده است و آن ها را این گونه تقسیم بندی کرده است:

گازها و بخارات کلاس I به چهار گروه تقسیم بندی می شوند:

A, B, C & D. این مواد بر اساس دمای آتش گیری[8] ، فشار انفجار[9] و سایر مشخصات آتش زایی مواد گروه بندی می شوند.

  1. تنها ماده ای که در گروه A قرار می گیرد، استیلن می باشد. استیلن گازی است که فشار انفجار بسیار بالایی دارد. به همین دلیل وسایل الکتریکی کمی هستند که با Class I و گروه Aسازگار باشند.
  2. در گروه B، هیدروژن و مواد مشابه به آن قرار دارند.
  3. گروه C و D ، معمولی ترین گروه های Class Iمی باشند.
  4. معمول ترین مواد آتش زا را در بین گروه D می توان پیدا کرد. موادی مانند بوتان، بنزین، گاز طبیعی و پروپان در گروه D از Class I قرار می گیرند.

 

در Class II، تقسیم بندی بر اساس ماهیت مواد صورت می گیرد که به سه گروه E ,F & G تقسیم می شوند.

این مواد بر اساس دمای آتش گیریو رسانایی[10] ماده ی دسته بندی می شوند.رسانایی یک عامل مهم در اماکن Class II به شمار می آید، خصوصا برای گردو غبارات فلزها و مواد مشابه آن.

  1. گرد و غبارات فلزات در گروه   Eدسته بندی می شوند.
  2. گروه اتمسفری است حاوی موادی مانند کربن سیاه[11]، گرد وغباراتزغال چوب، زغال سنگ و گردو غبارات زغال سنگ سوخته(کوک[12]).
  3. در گروه G، گرد و غبارات گندم و حبوبات(یا گرد و غبارات مواد آتش گیری که در اثر آسیاب بوجود می آیند)، آرد، نشاسته، کوکا و مواد مشابه قرار دارند.


[1] - National Electrical Code (NEC)

[2] - Flammable gases or vapors

[3] - Combustible dust

[4] - Ignitable fibers or flying's

[5] -Grain Elevators

[6] -Easily-ignitable fiber and flying's

[7] -Hazardous Material

[8] -Ignition temperature

[9] -Explosion pressure

[10] -Conductivity

[11] -Carbon black

[12] -Coke dust

خلاصه مطلب

خلاصه مطلب را می توانید در جدول زیر ببینید:

خلاصه ی کلاس I, II , III مکان های خطرناک طبق آیین نامه ملی برق آمریکا
کلاس ها (Classes)گروه ها (Groups)دسته ها (Divisions)
12
I-گازها، بخارات و مایعات

 A: استیلن

B: هیدروژن و مواد مشابه

C:  اتر و مواد مشابه

D:  هیدرو کربن ها، سوخت ها، حلال ها و غیره.

به طور نرمال منفجر شونده و خطرناک هستند. در شرایط نرمال تشکیل بخارات منفجر شونده نمی دهند ولی در شرایط حادثه، پتانسیل ایجاد انفجار را دارند.
II- گردو غبارها

 E: گرد و غبارات فلزات (رسانا و منفجر شونده)

F:  گرد و غبارات کربن(بعضی رسانا هستند ولی همگی منفجر شونده هستند. )

G: آرد، نشاسته، گندم، حبوبات، پلاستیک های سوزا یا گرد غبارات شیمیایی (منفجر شونده)

 تعداد زیادی از گرد و غبارات در شرایط معمول وجود دارند و یا در هوا معلقند و یا ممکن است غبارات رسانا موجود باشد.

 گرد و غبارها در شرایط معمول در یک غلظت آتشگیر موجود نمی باشند. (ولی ممکن است در شرایط یک حادثه، به این غلظت برسند.)

لایه های گرد و غبار وجود دارند.

III - فیبرها و ذرات هوابرد پارچه، گرد و غبارهای ناشی از انجام عملیات روی چوب و غیره. (به آسانی می سوزند ولی منفجر نمی شوند.) در عملیات تولید، حمل و یا استفاده می شوند. در انبار حمل و یا ذخیره می شوند.

 

به هر حال در این استاندارد، 16 حالت زیر ممکن است:

 

  • 11
  • 1010
  • 1111
  • 1212

  • 1313
  • 1414
  • 1515
  • 1616

  • 22
  • 33
  • 44
  • 55

  • 66
  • 77
  • 88
  • 99

کاتالوگ تابلو ایمنی طبقه بندی مناطق خطرناک

ما نمی توانیم جلوی کپی غیر مجاز این مطلب را بگیریم! ما در برابر قدرت کپی شما قدرت زیادی نداریم!! تنها عاملی که می تواند مانع از نشر غیر مجاز این مطلب در اینترنت شود، اخلاق حرفه ای شما خواننده گرامی می باشد. نشر این مطلب تنها با ذکر اسم شرکت فرا ایمن مجاز است. از اینکه با رعایت اخلاق، حقوق نویسندگان این مطلب را رعایت می کنید، پیشاپیش از شما متشکریم!

دیدگاه‌ها

 
+1 #4 یاسین بیات 1395-08-12 13:58
بسیار عالی بود، از اینکه به این سادگی مطالب را بیان کردید ممنونم، همینطور به خاطر اشتراک رایگان این مطلب سپاسگزارم
 
 
#3 حمیرا محمدی 1393-10-05 01:15
بسیار غالی بود.خیلی مورداستفاده قرار گرفت. لطفا قسمت بعدی رو اطلاغ زسانی کنید
 
 
+3 #2 حکیم بنام 1391-10-04 16:47
مقاله ی کامل و جامعی بود. بسیار عالی. منتظر قسمت دوم مقاله هستیم. اطلاع رسانی نمایید.
 
 
+11 #1 مریم احمدی 1391-09-11 10:45
کاری که گذاشتید خوب بود .حتما دنبال می کنم
 

براي نظر دادن بايد در سايت ورود كنيد. اگر حساب كاربري نداريد، از اينجا يك حساب كاربري براي خودتان در فرا ايمن بسازيد!

ورود به سایت

جستجو در سايت

ثبت نام در سايت

كد QR تماس با ما

اگر بر روي موبايل خود نرم افزار باركدخوان داريد، كد زير را اسكن كنيد و اطلاعات تماس ما را ذخيره نماييد.


حتما ببنید!

کاتالوگ محصولات و خدمات ما

فرا ایمن مجوز انتشار مطالبش را تنها با ذکر نام این شرکت (فرا ایمن) می دهد. نشر مطالب با ذکر نام شرکت مجاز است.